Compulsief internetgebruik: adviezen voor ouders en opvoeders over computer- en gameverslaving

Volgens sommige onderzoekers gaat een kind of jongere op een compulsieve manier met het internet om vanaf 16 uren online-activiteit per week. Volgens anderen moet het gemiddeld over 26 uren per week gaan, weer anderen nemen 60 uren per week als norm. De meeste pedagogen spreken over een probleem wanneer een kind of jongere zo in beslag genomen wordt door zijn internetactiviteiten dat er geen plaats meer is voor normale contacten met de vrienden, klasgenoten en familie. Een internetverslaafde zou er bovendien van overtuigd zijn dat er pas écht contact is met anderen wanneer hij online is.

Uit een Nederlands onderzoek blijkt dat ouders een rol kunnen spelen bij het helpen voorkomen van compulsief internetgebruik. Dat kunnen ze doen door met hun kinderen op een ondersteunende en constructieve wijze te communiceren over hun internetgebruik. Als kinderen en jongeren zich begrepen en serieus genomen voelen en op hun gemak zijn, dan is de kans kleiner dat ze een patroon van compulsief internetgebruik ontwikkelen. Frequentie van communicatie zou geen rol spelen, wel de manier waarop er gecommuniceerd wordt. Ook zijn er aanwijzingen dat ouders die regels stellen over de inhoud van internetgebruik van het kind (welke sites worden bezocht, met wie is er contact,...) en reageren bij excessief gebruik (bvb. er iets van zeggen als een kind een hele weekenddag op het internet actief is) de kans op het ontstaan van compulsief internetgebruik meehelpen voorkomen. Maar het belangrijkste zijn de kwalitatieve gesprekken. Strenge regels over de frequentie en de duur van internetten zouden moeten vermeden worden bij de leeftijdsgroep van 13-15 jarigen, want die werken averechts. Toch bevelen sommige pedagogen wel degelijk strenge maatregelen aan wanneer puberende jongeren als gevolg van overmatige internetactiviteit aan chronisch slaapgebrek beginnen lijden, snel ziek worden of minder presteren op school. Kinderen zullen natuurlijk tegenpruttelen, maar gaan meestal ook akkoord en vinden het ook goed als hun ouders duidelijke afspraken maken en grenzen stellen.

Ouders en opvoeders moeten zich dus zorgen maken wanneer basisbehoeften als eten, drinken en slapen, sociale contacten met familieleden, huisgenoten en vrienden die niet alleen met het internet te maken hebben en schoolacitiviteiten en -resultaten (huiswerk maken en andere schoolverplichtingen) door activiteiten op het internet niet langer de nodige aandacht krijgen, maar er integendeel onder (beginnen) lijden. Het is wel belangrijk om de context waarbinnen het gedrag plaatsvindt de nodige aandacht te geven en rekening te houden met de andere activiteiten en de psychologie van het kind of de jongere. Als een kind of jongere elke dag vele uren achter de pc zit, kan dit grote ergernis opwekken bij een ouder, maar dat is niet voldoende om over een verslaving te spreken (misschien is het een obsessie of een slechte gewoonte ?). Er moet bij de ouder of leerkracht wel een rood lampje gaan branden als de normale ontwikkeling van het kind of de jongere in gevaar komt.

Gameverslaving

Er wordt vandaag een felle discussie gevoerd over games en gameverslaving. Volgens de meeste deskundigen mag het plezier dat kan samengaan met intensief gamen niet worden vereenzelvigd met 'verslaving', hang naar geweld, zielig vluchtgedrag en dergelijke (hoewel de media aan die sensationele aspecten de meeste aandacht schenken). Dat wordt ook niet ondersteund door wetenschappelijk onderzoek. Anderzijds komt problematisch gamegedrag natuurlijk voor, met name bij jongens. Meestal is er dan een oorzakelijk verband met ander problematisch gedrag: problemen in het gezin, op school, met drugs, alcohol, enzovoort.

Het is wellicht beter te spreken over de aantrekkingskracht van games (in plaats van over het verslavend effect ervan). Recent onderzoek wijst uit dat gamen een aantal normale psychische basisbehoeften kan vervullen. Een goed spel betekent niet alleen plezier, maar doet ook een beroep op de probleemoplossende vaardigheden van de speler, op zijn behoefte aan vrijheid van handelen (hij krijgt de regie over de gebeurtenissen) en biedt mogelijkheden om samen te werken met anderen (contact en gevoel van verbondenheid, want gamen is een veel socialer acitiviteit dan de meeste mensen denken). Meer hierover op www.mijnkindonline.web-log.nl

Op dezelfde site wordt verwezen naar een boek van J. Lemmens over gameverslaving. De auteur zal over de problematiek de komende jaren meer onderzoek doen aan de universiteit van Amsterdam en meer vragen trachten te beantwoorden: hoe groot is het probleem ? Over welke jongens gaat het ? Welke risico-factoren zijn er ? In zijn boek raadt hij ouders alvast aan om het hoofd koel en de beide benen op de grond te houden. hij geeft dan ook de volgende tips om problemen en gameverslaving te voorkomen:

• Bepaal duidelijk wanneer, hoeveel en welke games er mogen gespeeld worden.
• Leef deze regels na en stel beperkingen in als ze wordrn overtreden.
• Laat jongeren voor het spelen eerst hun huiswerk maken.
• Laat games niet toe in de slaapkamer.
• Probeer het samen spelen te bevorderen, en niet alleen online.
• Speel zelf ook games met of tegen je kind(eren).
• Zorg voor voldoende licht.
• En laat kinderen niet spelen vlak voor het slapengaan.

Volgens J. Pardoen, mede-auteur van enkele goede boeken over veilig internet en hoofdredacteur van Ouders Online, komt deze lijst van conrete suggesties uiteindelijk neer op de drie gouden regels die ze zelf toepast:

• Help kinderen en pubers om zich te leren beheersen. Help hen met het leren indelen van hun tijd en met de ontwikkeling van discipline, thuis en op school. Leer hen hoe ze zichzelf kunnen belonen met iets aangenaams (internet) nadat het nodige werk gedaan is.
• Benader dit leerproces positief: praat niet over verslaving, maar over verantwoordelijkheid afspraken en regels en help kinderen om zich aan die regels en afspraken te houden. Dikwijls willen ze wel, maar lukt het hen niet. Verterk hun vaardigheden en voorkome dat ze voortdurend voelen dat ze falen.
• Verdiep je in de leefwereld van je kinderen: probeer te begrijpen wat ze doen op internet, waarom ze dat fijn vinden en hoe ze daardoor alle besef van tijd kunnen verliezen. Geniet van hetgeen ze beleven op internet en luister zonder vooroordelen naar hun verhalen hierover.

Kinder- en jeugdpsychiater A. Grijpma pleit er in een artikel, dat u ook kan lezen op de weblog van Mijnkindonline, voor om voorzichtig om te springen met de term 'verslaving'. Bij 'gameverslaafde' kinderen moet je volgens haar kijken naar de manier waarop deze kinderen sociaal functioneren. En naar de manier waarop ze met emoties omgaan. Naar het totale plaatje dus. En dan zal blijken dat overmatig computergebruik ook grenzen stellen, bvb. een dagelijkse limiet afspreken. En dapper volhouden als dat met gemor en strijd gepaard gaat. Ze kunnen hun kinderen ook confronteren met de gevolgen van hun eigen gedrag en het gebruik van de computer bvb. verbinden aan de schoolprestaties. En als het niet goedschiks gaat, dan maar kwaadschiks. Zo kunnen ouders het gamen helemaal verbieden en het kind daarna toestaan om de activiteit beetje bij beetje 'terug te verdienen'. Ouders zouden bvb. kunnen beslissen om de computer van de kamer van het kind te halen (als daar een pc staat) en afspreken op welke gronden het kind hem kan terugkrijgen, bvb. goede punten halen, opnieuw een normaal slaappatroon ontwikkelen, opnieuw een 'normaal' lid van het gezin worden,... Is dat eenmaal bereikt, dan kan de ouder opnieuw toestemming geven om meer te gamen, weliswaar met een afgesproken limiettijd per dag.

Meer lezen ?

• Voor het Nederlandse onderzoek waarover sprake is in de tekst, zie: Van Den Eijnden, R. en Vermulst, A. Online communicatie, compulsief internetgebruik en het psychosociale welbevinden van jongeren, p.25-45. In: De Haan, J. en Van 't Hof, C, redactie. Jaarboek ICT en samenleving. De digitale generatie. Boom, Amsterdam, 2006, 210 p.
• Jansz, J. 'De uitdaging van videogames' (p.63-80). Dit is een interessante tekst over de aantrekkingskracht van games, de soorten games, de sociale aspecten ervan, games als laboratorium,... In: De Haan, J. en Van 't Hof, C, redactie. Jaarboek ICT en samenleving. De de digitale generatie. Boom, Amsterdam, 2006, 210 p.
• Lemmens, J. Gameverslaving. Probleemgebruik herkennen, begrijpen en overwinnen. SWP, 2006.
• Een recent boek met veel genuanceerde bijdragen over onder meer de positieve en leerrijke aspecten van complexe computergames, computerspellen in het gezin,...is 'Game over ? Over game- en filmgeweld, angst en onzekerheid' van Stefaan Pleysier & Benedict Wydooghe (red). Een uitgave van Garant, Antwerpen-Apeldoorn, 2007, 247 p.
• Op www.mijnkindonline.web-log.nl vindt u veel artikels en bijdragen van opvoeders en deskundigen over computer- en gameverslaving, met verwijzingen naar campagnes, interessante literatuur en links. Hier ook meer tips voor ouders van gamende pubers. En getuigenissen van jongeren over gameverslaving.
• Zie ook de thematische fiche 'Compulsief internetgebruik: wie is verslaafd aan de computer ?' op deze site.