Kinderen en elektronische handel

Kinderen leven vandaag met z'n allen in een sterk gecommercialiseerde mediaomgeving. Zo is een computerscherm openen zonder aanbieding of reclame te ontvangen bijna onmogelijk geworden....

Een ander voorbeeld: een jongere die een blog aanmaakt, krijgt er vanaf de start de door de programmaleverancier 'aangeboden', automatisch op de pagina's ingevoegde reclameboodschappen bij. In ruil krijgen jonge internetgebruikers 'gratis' (= dus door adverteerders gefinancierde) toegang tot de nodige technische middelen om een eigen website te creëren. Een ruil die voor adverteerders voordelig is, want de banners zullen gelezen en opnieuw gelezen worden en naar vrienden en leeftijdsgenoten worden gestuurd, 'tribale' en 'virale' marketing zijn uitermate efficiënt zijn bij een jongerenpubliek. Marketeers tonen daarom steeds meer interesse voor adverteren op blogs. Het is bovendien goedkoper dan adverteren via andere media.

Eén van de kenmerken van deze online reclameberichten is hun 'interactief' karakter: een kind kan onmiddellijk klikken op de bewegende advertentie, op de link die verschijnt of het venster dat zich opent. En via die ene klik komt het rechtstreeks in contact met het product en het hele promotiepakket eromheen, inclusief de mogelijkheid om een bestelling te plaatsen of een aankoop te doen.

Meestal wordt dezelfde reclameboodschap ook verspreid in de vorm van een sms, via de gsm, en soms ook in televisie- en radioprogramma's. Die convergentie van technologieën, die aanvankelijk los van elkaar stonden, is een opvallende ontwikkeling in de hedendaagse digitale mediacultuur. Reclamemakers maken er dankbaar gebruik van. Kinderen manoeuvreren bovendien zelf heel gemakkelijk tussen de verschillende media door, van de verpakking van een product naar de bijbehorende website naar een ander 'promotiemoment'... De integratie en gelijktijdige inzet van verschillende media - TV/radiospot én verspreiding via sms én toegang via website én...- is vaak een garantie voor succes. Het is vandaag de manier bij uitstek om goed te scoren bij jongeren. Blogs passen perfect in dit plaatje. Ze zijn onbeschermd terrein voor dergelijke praktijken.

Door de combinatie van de drie specifieke eigenschappen van online reclame -peer to peer overdracht, het interactieve karakter en de convergentie van meerdere technologieën- neemt de kans op een onmiddellijke reactie van een jonge consument toe: deelname aan een wedstrijd, een grap naar vrienden sturen, zich als eerste in te schrijven op een lijst,... Hem of haar aanmoedigen om een kritische houding aan te nemen of te ontwikkelen, enige voorzichtigheid aan de dag te leggen (en een analyse van de risico's te maken of af te wachten) of het advies van een volwassene in te winnen, passen niet in die trend.

Een typisch voorbeeld van een praktijk waarover steeds meer klachten bij de ombudsman voor telecommunicatie binnenstromen, is het volgende: een 12- of 13-jarige stuurt snel een sms met daarin het antwoord op een tijdens een uitzending van een TV-muziekzender in lopende tekst op het scherm verschenen wedstrijdvraag, en trapt zo in een 'val'. Vanaf dan hangt hij vast aan een betalend abonnement, waarvan hij heel moeilijk terug kan afraken: de website van de leverancier verwijst niet naar een identificeerbare persoon,... Ook weblogs kunnen dienst doen als doorgeefluik voor dit soort bedrog, net als de 'bloggers' zelf trouwens.

Op blogs kunnen kinderen vaak bestanden met beelden en/of teksten en/of muziek downloaden, afkomstig van het net, van andere blogs of van eigen makelij. De principes van het auteursrecht zijn echter in al die gevallen van toepassing!
In 2004 werden in België 61.505 onwettige kopieën van films in beslag genomen (zo meldt de BAF, de Belgian Anti Piracy Foundation), met een gemiddelde boete van 125 euro per stuk tot gevolg! De televisieseries die bij jongeren populair zijn, worden quasi gelijktijdig met de uitzending ervan via het internet verkocht. Bepaalde films worden al op het web verspreid vóór ze in de zalen te zien zijn!
De programma's voor uitwisseling van muziek zijn talrijk. Sommige onwettige en gratis programma's respecteren de copyrights niet en betalen helemaal geen vergoeding aan de auteurs. Andere werken volkomen legaal. Nog andere werken tegen betaling. En dan zijn er tenslotte nog bepaalde artiesten die met 'copyleft' werken en dus afstand doen van elk recht op vergoeding voor de werken die online uitgebracht worden... Het is kortom een ware jungle zonder goede reglementering, maar waar uiteindelijk de regel van het respect voor de artiest zou moeten gelden (Test-Aankoop, juli-augustus 2005, nr. 489).
Voor een blogger zijn blog met afbeeldingen, video's, muziek (of links ernaar) illustreert, moet hij er dus voor zorgen dat hij de regels m.b.t. de auteursrechten niet overtreedt, inclusief de commerciële auteursrechten van bepaalde merken (limonades, sportmateriaal,...).

Aan kinderen wordt online vaker naar persoonlijke gegevens gevraagd dan aan volwassenen. In het bijzonder wanneer ze zich op de websites van de fabrikanten van hun favoriete spelletjes en speelgoed bevinden. De wet wordt hier vaak met voeten getreden. Jonge consumenten lijken minder privacyrechten te hebben dan andere consumenten. De meeste kinderen weten niet wat cookies zijn en hebben er geen idee van hoe de samenstelling van databases en de uitwisseling van gegevens over hen gebeurt. Ze zien geen verband tussen het invullen van een formulier op een bepaalde website en het ontvangen van reclame op naam in hun mailbox (of brievenbus).

Er begint zich wel een nieuwe trend af te tekenen, die mogelijk zou kunnen aanslaan bij de jonge consumenten online. We doelen op de reclames die verspreid worden in het kader van de filosofie van de duurzame ontwikkeling. Reclames die ecologisch en ethisch verantwoorde, maar dagelijkse geconsumeerde producten in de kijker zetten en waarvan de vormgeving zelf die bepaalde bezorgdheid weerspiegelt.

Meer info over handel en reclame on line, elektronische handel,...:
http://www.mineco.fgov.be/homepull_nl.htm, (klik op "bescherming van de consument")
http://www.cec-ecc.be.
Zie ook de andere pedagogische fiches/themafiches bij 'kinderen' en 'volwassenen'.