Cyberhatebestrijding: de actiemogelijkheden

Een doelstelling van elk optreden tegen hatespeech op internet, is het verwijderen van het bewuste materiaal. In bepaalde gevallen zal de persoon die verantwoordelijk is voor het verspreiden van haat hiertoe zijn medewerking verlenen, in andere gevallen niet.

In het eerste geval kan een beroep gedaan worden op het gezond verstand en de zin voor verantwoordelijkheid van de (vermoedelijke) dader.

Wat discussiefora en chats betreft, zal de beheerder en/of moderator er bij de deelnemers op aandringen om de spelregels te respecteren. Hij zal hen vragen zich aan het gebruikersreglement te houden en zal "posts" verwijderen die niet zijn toegestaan.
Indien een gebruiker blijft volharden in hatespeech, kan hij door de verantwoordelijke uit het forum of de chat geweerd worden. Elke deelnemer heeft bij registratie immers ingestemd met het gebruikersreglement.
Bij de gijzeling van een forum door middel van racistische en discriminerende uitlatingen, kan als efficiënte maar drastische remedie gekozen worden voor de sluiting van het forum.

Voor websites en blogs zullen ook Internet Service Providers (ISP's) hun klanten warm maken om zich aan de onderschreven spelregels te houden.
De meerderheid van de dienstverleners op internet leggen hun gebruikers, naast de standaardvoorwaarden, deze gedragscode of "acceptable use policy" voor. Wanneer je dus klant wordt bij een dienstverlener of "internet service provider" (voor je toegang tot het internet bijvoorbeeld) verklaar je eigenlijk dat je de regels zal respecteren en je je behoorlijk zal gedragen op het internet. Daar hoort onder andere bij dat je geen racistisch of discriminerend materiaal op het internet brengt.

Deze acceptable use policy geeft providers het recht om hatespeech van hun klanten op het internet te verwijderen. De internet-dienstverleners volgen hiermee de bestaande wetgeving die hen aansprakelijk stelt voor manifest racistische inhouden waar ze weet van hebben.

Het Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding ontvangt op zijn beurt meldingen over haat in fora, chats, mails, blogs en sites. Het Centrum zal de surfer attent maken op het haatkarakter van zijn uitlatingen indien het contact met hem kan leggen. Indien de contactgegevens van die gebruiker niet voorhanden zijn, dan zal het zich richten tot de beheerder en in laatste instantie tot de provider. Het Centrum verwijst steeds naar de inbreuk op het betreffende gebruikersreglement en/of de toepasselijke wetgeving. Aan de hand van overleg en bemiddeling probeert het zo tot verwijdering van het bewuste materiaal te komen.

In het tweede geval - wanneer de haatsurfer geen medewerking verleent of wanneer het om ernstige delicten gaat – moet voor een andere aanpak gekozen worden. In het uiterste geval betekent dit een gerechtelijke vervolging.

De instanties die betrokken zijn bij de bestrijding van cyberhate in België, spelen hierin elk een bijzondere rol. Samenwerking tussen deze verschillende diensten zorgt bovendien voor efficiënte actie.

De internet providers kijken nauwlettend toe op de wettigheid van de inhoud die hun klanten verspreiden. Zij proberen op die manier te vermijden dat onwettige inhoud wordt verspreid via hun netwerk. Daarvoor handelen zij in nauwe samenwerking met politie en gerecht. Wanneer zij op hun servers inhoud identificeren als zijnde illegaal, of wanneer een gebruiker hen daarop wijst, brengen zij de FCCU (de "Federal Computer Crime Unit" van de Federale Politie) hiervan op de hoogte. De providers verbinden zich ertoe met de gerechtelijke diensten samen te werken. Dit alles wordt geregeld door een samenwerkingsakkoord tussen de verschillende partijen.

De FCCU ontvangt de berichten via haar meldpunt contact@fccu.be en zorgt voor een ontvangstmelding aan de provider. Vervolgens stuurt de FCCU het dossier voor verdere behandeling door naar het bevoegde parket. Dit parket beslist op basis van grondig onderzoek over het strafbaar karakter van de bewuste inhoud en over de aangewezen onderzoeksmiddelen<.

Ook het Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding heeft de mogelijkheid om bij een melding aan te sturen op verdere juridische stappen door het gerecht. Dit kan door het indienen van een eenvoudige klacht waarbij het parket beslist of het de zaak verder onderzoekt. In bijzondere gevallen kan het Centrum zich ook burgerlijke partij stellen. In dit geval zal op initiatief van het Centrum een onderzoeksrechter worden aangesteld die een gerechtelijk onderzoek moet voeren. In zaken waarin het vereiste bewijsmateriaal reeds voorhanden is en er dus geen onderzoek meer nodig is, kan worden overwogen om de betrokkenen rechtstreeks te dagvaarden voor de rechtbank. Ook in gevallen waarbij het Centrum bepaald materiaal op het internet snel wil laten verwijderen, kan een rechtstreekse dagvaarding overwogen worden. Een gerechtelijk onderzoek duurt immers al gauw een aantal jaren.

Toch wordt, indien mogelijk, ook bij de gerechtelijke vervolging van cyberhate getracht om een positief element aan te brengen in de bestraffing van internetgebruikers. Zo moesten bijvoorbeeld twee jongeren een antiracistische website ontwikkelen als tegemoetkoming voor hun racistische uitlatingen op het internet.