Kan België ook optreden tegen websites in het buitenland?

Het mondiale karakter van het internet en de territoriale afbakening van het recht leven soms op gespannen voet met elkaar. Ondanks het bestaan van verschillende juridische instrumenten, blijft het optreden tegen de verspreiding van racistische en discriminerende propaganda via buitenlandse websites buitengewoon moeilijk.

Zo is de afbeelding van een hakenkruis sowieso strafbaar in Duitsland, terwijl in België of Nederland de context van belang is. In sommige Europese lidstaten is er geen bevoegde gesprekspartner die bij machte is om cyberhate in eigen land te bestrijden. En het aanzetten tot haat is strafbaar in de meeste Europese landen maar niet in de Verenigde Staten waar het "first amendment" elke meningsuiting toelaat.

Bovendien is het door de enorme hoeveelheid e-mails en websites menselijk en materieel quasi onmogelijk om het net proactief en systematisch te controleren.

Kortom: heel wat hinderpalen die de bestrijding van het wereldwijde discours van haat en intolerantie ernstig bemoeilijken...

De initiatieven die op Belgisch en Europees vlak voorgesteld zijn, trachten een antwoord te bieden voor deze problemen en proberen een effectieve bestrijding van cyberhate mogelijk te maken.

De twee wetten betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij (11 maart 2003) vormen de omzetting van de Europese richtlijn over elektronische handel van 2000. Deze richtlijn bepaalt dat Europese uitingen van cyberhate in tegenspraak zijn met het principe van vrij verkeer van goederen en diensten en dus aan banden kunnen worden gelegd. In elke lidstaat werd daartoe een controlemechanisme opgericht. In België is dat de Algemene Directie Controle en Bemiddeling van de Federale Overheidsdienst Economie (zie 8. 'voor meer informatie' in deze handleiding). Die stuurt informatie door naar andere Europese landen om onaanvaardbare websites daar te blokkeren. Indien een land niet reageert, kan in Brussel een onderzoeksrechter de toegang tot de betwiste website laten blokkeren.

Het Belgische grondwettelijke cascadesysteem van getrapte verantwoordelijkheden bij persmisdrijven zorgt ervoor dat internet providers aansprakelijk kunnen gesteld worden voor racisme en hatespeech op hun servers indien de auteurs ervan niet gekend zijn in België of er niet verblijven.

Volgens het principe van getrapte aansprakelijkheid is altijd één persoon verantwoordelijk voor een persmisdrijf. Ten eerste de auteur, op voorwaarde dat hij bekend is en in België gevestigd is. In tweede instantie de uitgever. In derde instantie de drukker. En tot slot de verspreider. De getrapte aansprakelijkheid bestaat erin, dat een verantwoordelijke vervangen wordt door een andere indien hij ontbreekt in de keten. Een internet-voorbeeld om dit te verduidelijken, de website van 'Vrij Historisch Onderzoek':

1. De auteur van www.vho.org is Siegfried V., die veroordeeld werd in Antwerpen en momenteel in een Duitse gevangenis verblijft
2. www.vho.org is eigendom van een Britse uitgeverij (Castle Hill Publishers)
3. De zogezegde "drukker" is een Amerikaans hostingsbedrijf waar de website ondergebracht is (Theplanet.com Internet Services – Dallas)
4. De "verspreiders" zijn de Belgische providers die het de surfers mogelijk maken om deze website te bezoeken (vb Telenet, Skynet, Scarlet, Versatel,...).

Deze verhoogde aansprakelijkheid heeft ervoor gezorgd dat de providers verschillende maatregelen hebben genomen om zich hiertegen te beschermen. Zo bestaat er een samenwerkingsakkoord tussen de federale politie en de ISPA, de Internet Service Providers Association, die 95% van de Belgische providers groepeert. In dit protocol verbinden ze zich ertoe om ongeoorloofde inhoud te melden aan de politie en om op vraag van de politie maatregelen te treffen.

De Conventie over cybercriminaliteit van de Raad van Europa, met inbegrip van zijn aanvullend protocol, maakt de verspreiding van racisme via het internet strafbaar in alle Europese staten die het protocol ondertekenen. Hierdoor wordt het mogelijk om een Europese zone te creëren waar racistische webinhouden kunnen weggefilterd worden. Bovendien wil deze overeenkomst de justitiële samenwerking tussen de verschillende lidstaten versterken door het ontwikkelen van verbeterde wederzijdse rechtshulp.